anamursedir-anamur dergi
ANASAYFA HABER ARA FOTO GALERİ VİDEOLAR ANKETLER SİTENE EKLE RSS KAYNAĞI İLETİŞİM

Sponsor Alanı

  REKLAM ALANI

Anamur SEDİR

Anamur SEDİR 1993-1994

   -Aralık   1993  1. Sayı
   -Ocak    1994  2. Sayı
   -Şubat   1994  3. Sayı
   -Mart     1994  4. Sayı
   -Mayıs   1994  5. Sayı

MAKİ DERGİSİ

MAKİ DERGİSİ-105

Saat

Ana Menü

Ziyaretçi Bilgileri

»Aktif 40  
»Bugün 896  
»Toplam 4433601  
Sayın Ziyaretçimiz
»IP'niz | 54.162.159.33
» Bu sitemizi ziyaretiniz

HAVA DURUMU

ANAMUR

Sponsor Alanı

ABDÜLKADİR BULUT ve ANAMUR

Nevzat ÇAĞLAR

08 Şubat 2012, 19:05

Nevzat ÇAĞLAR

        ABDÜLKADİR BULUT’TA ANAMUR HALK KÜLTÜRÜNDEN İZLER

 

Anamur’un ozan öğretmeni Abdülkadir Bulut 1974’te Milliyet Sanat Dergisinin açtığı “ 1974’ün En Başarılı Genç Şairi” yarışmasında Övgüye Değer Genç Şairlerden biri seçilir. C. Süreyya, bu şairleri değerlendirirken Abdülkadir için şöyle diyor: “Her şeyi bir türkü kıvamında, bir türkü tadında eritiyor. Yerel görünümlere, durumlara dayanıyor. Oradan soylu imgeler yaratıyor. Kasabalı lorca.”

Özdemir İnce şairin ölümünden sonra İstanbul’da yapılan anma gecesinde  “halk kültürü onun kişiliğinde ve şiirinde folklorik nostaljinin çok ötesinde bilimsel bilgi ve kültür niteliğindedir” der.

Abdülkadir Bulut, yaşadığı yörenin kültürel değerlerini şiir diline ustalıkla aktarmış özgün bir ozandır. Şiirlerinde geçen yer, kişi, sülale, bitki adları dizelerin içinde eriyerek su gibi akmakta okuyan/dinleyene hiç yabancılık çektirmemektedir. Aslında bu yönüyle ozanın bizlere bıraktığı o türkü tadındaki şiirlerin sosyal tarih kimliği özelliği taşıdığını görebiliyoruz.

Bulut’un şiirlerinde halk kültürünün çeşitli konularını içine alan imgeler bulunmaktadır.   Geçiş dönemleri ( doğum, evlenme, ölüm), çocuk oyunları, el sanatları, giyim kuşam, halk mimarisi, halk hekimliği ve nazarla ilgili inanışlara ait örnekler bulunur.

Hayatın ilk geçiş dönemi doğumdur. Doğum gelenekleri içinde yer alan çocuğun göbek bağı ve eşiyle (plasenta) ilgili inanışlar bulunur.  Çocuğun geleceğini, ilerdeki uğraşısını ve işini etkileyeceği inancıyla göbek gelişigüzel atılmaz. Göbek bağı,  anne tarafından çocuğunun ilerde yapmasını istediği işle ilgili bir eşyaya bağlanır ya da içine bırakılır.

“Benim öfkeye düşkünlüğüm

Çocukluğumda başlar aslında

Yeğin atıcı olsun diye

Anam bile göbek bağımı

Belensek yapılı beşlimizin

Bileziğinin altına koymuş”

(Bizim Oralarda şiiri, Acılar Yurdumdur)

Yörede yeni doğan çocuğa ad, küçük bir törenle verilir. Bunun için hoca ya da ezan okumasını bilen bir aile büyüğü çocuğun yatmakta olduğu beşiği kıble yönüne çevirir. Kendisi beşiğin arkasına geçerek ezan okur. Dua eder.  Ezanın bitiminde çocuğun sağ kulağına adını üç defa söyler. Hayırlı, uğurlu olmasını diler.

“Kırkını bile daha doldurmadan

Yumuşak ve alabildiğine sıcak

Bir duadan sonra fısıldandı

Bir tavşan izini andıran kulaklarına”

(Senin Adın Evladım şiiri, Acılar Yurdumdur)

İnsanın yaşantısında ikinci geçiş dönemi olan evlenme sürecinde genç kızlar çeyiz hazırlığına küçük yaşlardan itibaren başlarlar.  Her genç kızın bir çeyiz sandığı bulunur. Çeyiz sandığına daha çok kendilerinin el emeği göz nuruyla hazırladığı eşyalar konur.

“Çeyiz sandığının bir köşesinde

Üstü hüsnüyusuflu bir yağlık

Bir köşesinde aman da aman

Tesbilerden topladığın günnük”

(4. şiir, Yakımlar)

Kenarı işlemeli bir mendil olan yağlık, düğün günü ve sonrasındaki gelin sabahında kadınlar arasında düzenlenen törende gelin ya da düğün sahipleri tarafından düğünde aktif olarak rol alan kişilere aveyit( bahşiş) olarak verilir. Bir maki çalısı olan tesbinin alt kısmında bulunan toz halindeki günnük arife günlerinde, kandillerde, ölünün yıkanması ve defnedilmesi sırasında yakılır.

Eskiden düğün davetiyesi olarak düğüne davet edilen kişilere ala kaşık, kibrit,  kupa bardağı,  billor (su bardağı), karanfil, ayna vb verilirdi. Buna  “okuntu” denirdi.

“Dağlarda bir ardıç torusu

Toruda saklı kuş yavrusu

Okuntuna karşılık olsun

Oy gönderdiğim gül kurusu”

(18. şiir, Yakımlar)

“Yoktu okuntunun eşi benzeri

Sarı yazma, işleme yağlık

Şimdi tümü de çeyiz sandığında

Dürülü kaldı artık”

(13. şiir, Yakımlar)

dizelerinde düğün gelenekleriyle ilgili iki konunun şiir diliyle okuyan/ dinleyene zevk verecek şekilde ifade edilişine şahit oluyoruz.

Ölüm, insan hayatının sonu ve doğal olarak da geçiş dönemlerinin son aşamasıdır. Ozanın şiirlerinde ölümle ilgili inanışları da rastlıyoruz.

Bir kişi yolda, dağda öldüğü zaman öldüğü yere zorunlu olmadıkça gömülmez; ancak birkaç taş ve toprakla birlikte geçici bir mezar yapılır. Buna “makam” adı verilir. Yayla yolunda makam yerleri bulunur.  Abdülkadir Bulut, şiirinde makam yerine oyuk sözcüğünü kullanmış. Oyuk, ölen insanı temsil ediyor olmalıdır.

“İşte önümde duruyor oyuğun

Biraz toprak, biraz taş

Kurtlar, kuşlardır artık

Sana en büyük sırdaş”

(8. şiir, Yakımlar)

  **************

“Oyuğuna kapattım ellerimi

Bırakma öylece tut”

(15. şiir, Yakımlar)

Oyuk ya da makam yerleri belli bir süre sonra halkın çeşitli dilekler için ziyaret ettikleri mekânlara dönüşmektedir. Ziyaret sırasına mezara, mezarın yanındaki çalılara paçavra bağlanır.

**************

“Geçerler mi oyuğunun üstünden

Geçerler de yelini alır mı

Gözlerime bastığım yağlık”  dizelerinde geleneği tespit ediyoruz.

( 0. şiir, Yakımlar)

Yörede mezarlıklara ağaç dikme geleneği yaygındır. Mezara dikilen ağaçla insan hayatı arasında paralellik kurulur. Burada ağaç yeniden doğuşu simgeler. Ağacın sürekli yeşermesi ile yeniden doğuşlar başlar. Ağaç ölen insanın yerini alır. Bulut, “Oğlunun Mezarına Dut Diken Baba İçin” adlı şiirinde bu konuyu çok iyi aktarır.

“ Bir günün yolunda bir baba

Civanından bir dut fidanı elinde”

**************

“Vurulmuş oğlunun mezarına dikecek”

**************

“Beyaz bir küpedir her dut çiçeği

Daima sonsuz bir geleceği süsler”

(Yurdumun Şiir Defteri)

Tesbilerin köke yakın kısımlarında çatlaklardan elde edilen günnük ölümle ilgili inanışlarda çok kullanılır. Bulutun şiirinde günnük ölümle bağdaştırılır.

“Tuhaf gelmiyor bana artık

Günnük kokularına alışmak

Ve sıcaklığı bile daha uçmamış

Basık damlı evlerin duvarında”

(Günnük Ağaçları Gibi Yaralı Olmak şiiri, Acılar Yurdumdur)

Geçmişe oranla azalmasına rağmen nazarın insan hayatında yeri devam etmektedir. Nazarlık, koruma ve korunma amaçlıdır. Bu objelerin yalnızca biçimleri değil, yapıldıkları maddeler ve renkleri de önemlidir. Bu maddelerin özünde gizli bir kuvvetin varlığı olduğuna inanılır.

“Göz değmesin diye

Daha üçünde bir fidanın

Yumurta kabukları bağlanır

Yola bakan dallarına

Kimseler görmeden”

        (Külün Üstündeki Zeytin Ağacı şiiri, Yurdumun Şiir Defteri)

Bulut, yakımlar adlı eserinde bir genç kızın kendini ladin dalına asması üzerine annesi tarafından yakılan yakımlara yer verir. Şiirlerde geçen genç kızın günahsız olması, bereketi simgelemesi nedeniyle avı tutulan bir tüfek kızın kuşağının altından geçirilmesiyle nazardan arındırılacağına inanılır.

“Avı tutulmuş her tüfek

Geçirilince kuşağının altından

Sektirmezdi sürmeli kekliği

Yavru ceylanı, boz üveyiği”

(28. şiir, Yakımlar)

Çocuğunu nazara karşı korumak isteyen anne çeşitli yollara başvurur. Maki topluluğu içinde yer alan çaltı bitkisinin yuvarlak taneleri kuruyunca toplanır,  etrafı renkli iplerle örülür,  taneler tek rakamlı olacak şekilde çocuğun sağ omzuna takılır.  Abdülkadir Bulut’un bir şiirinde, geceleri sık sık uyanan çocukların omuzlarına “uykuluk” adı verilen böceğin çiçek saplarına yaptığı yuvanın  iliştirildiği geçer.

**************

“Oysa benim doğduğum yerlerde

Kendiliğinden biter taş aralarında

Ve boyunlarında uykuluklar”

(Çocuklara Ad Veren şiiri, Acılar Yurdumdur)

Kına Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir. Asker adayına, evliliğe aday olan gençlere, kurban edilecek hayvana kına yakılır. Yörede kınanın halk hekimliğinde de kullanıldığını görüyoruz. El ve ayaklarda oluşan çatlakları tedavi etmek için kına yakılır.

“Türkü söylerdin sumak toplarken

Patates soyarken, ateş yakarken

Kına yakardın ellerinin acısına

Gül yeri olurdu avuçların”

(3. şiir, Yakımlar)

Yara ve gün yanığı için ladin sakızı, balmumu, tereyağı karıştırılarak ısıtılır. Soğuduktan sonra yumuşak bir merhem haline dönüşür.  Yaranın üzerine sürülür. Buna “mumuran” denir.

**************

“Sürdüğün mumuranın kokusu

Günlerce yüzünde kalırdı”

(12. şiir, Yakımlar)

Güney Anadolu’da yaşayan Yörük aşiretlerinde daha çok genç kızların deve, koyun güderken başparmaklarını boğazlarının üst yüzüne bastırarak söyledikleri boğaz çalma adı verilen özgün bir türkü söyleme geleneği vardır. Anamur’da bu boğaz çalmaya “hollu” adı verilir.

“Susardı kurt, susardı kuş

Hollu çalarken Asardağında

Titrerdi başparmağının sevdayla

Nazlı gerdanının altında”

(10. şiir, Yakımlar)

Yörede özellikle yayla göçleri sırasında uzun hava söyleme geleneği yaygın olarak görülür. Bulut’un şiirlerinde develerle yapılan göçler de şiir diliyle anlatılır.

“Yolum düşünce Anamur’a

Havalar yağar eser de olsa

Elini kulağına götürerek

Uzun hava çeken köylüleri

Dinlemeliyim mutlaka”

(Yolum Düşünce Anamur’a,  Acılar Yurdumdur)

“Göçümüz geçerdi yaz baharda

Yola düşmüş sabahlar içinden

Ayak alırdı düzde mayalar

Böğür çanlarının sesinden”

(35. şiir, Yakımlar)

Bulut, çocuklar için yazdığı Üveyikler Göçerken adlı romanında Yalçıdağı’nın keklikleri için söylenen türküye de yer verir.

Abdülkadir Bulut’ta yörede oynanan çocuk oyunlarını da buluruz.   Çelik- çomak, uzuneşek, kale dikmesi, beş taş, suda taş kaydırma, çamurdan evcik yapma.

Köylerdeki üstü ardıç kabuklu, saçaklarının üstüne nergis dikilen toprak damlı evleri, çinko kaplı balkonları da unutmamış ozan. Günümüzde betonarme evlerin köylere kadar ulaştığı düşünüldüğünde ozanın şiirlerinde halk mimarisine ait izler geleceğe kayıt düşmektedir.

“ Ne hikmettir bizim oralılar

Mısır ve kırmızı biber asarlar

Toprak damların güney yüzlerine

Ve dut dikerler şubat çıkmadan

Ev önlerine”

(Esmerliğine Karıştı şiiri, Acılar Yurdumdur)

Mavi öncek, bağcak, iğnelik, keçi ve koç boynuzundan saplı bıçak,  çulhaki,  el dibeği, andız tespihi gibi el sanatlarına ait ürünler de şiirlerin içinde yer yer geçmektedir.

Kargıdan at, çamurdan kuş, ev, rüzgârgülü, topaç gibi çocuk oyuncakları da çocuklar için yazdığı Kahveci Güzeli adlı eserindeki şiirlerde bulunur.

İlk yaz, son yaz, sabahın alacası, ekinlerin tatlı boğum zamanında olduğu gibi halk takvimine ait kavramlar karşımıza çıkıyor.

Bulut,   doğduğu toprakların kültürünü o kadar çok benimsemiş olacak ki ister soyut, isterse de somut olsun geçmişten günümüze süzülerek gelen değerleri şiir diliyle yeniden diriltmiştir.  Meydana getirdiği eserlerle geleceğe taşınan bu değerler evrensele kadar uzanmış bulunmaktadır.

Yazıyı yine onun dizeleriyle sonlandıralım.

“ Nasıl tanırsa bir bebek

Kokusundan anasını, babasını

Şairin hası da yiğidim

İşte öyle tanır yurdunu”

(Şairin Hası şiiri, Gözyaşları da Çiçek Açar)

Bu haber 2114 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit
Et, süt ve tarım ürünlerini dışarıdan alabilirsin, ya sonra…18 Eylül 2018

Sponsor Alanı

Sponsor Alanı

REKLAM ALANI 

ANKET

ANAMUR OKULLARINDA SERBEST KIYAFET UYGULANSIN MI?




Tüm Anketler

0cak - 2012 / Her Hakkı Saklıdır / Kaynak gösterilip, sitemizin ilgili sayfasına link verilerek alıntı yapılabilir. Yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir-Site ticari olmayıp, kütüre hizmet eder.
RSS Kaynağı | Anasayfa | İletişim

(c)2012 Anamur Sedir